What Keeps Mankind Alive?
ISTANBUL
11e Istanbul Biënnale / 11 Istanbul Biennial
12 september t/m 8 november
Door Adnan Yildiz
DUTCH VERSION (scroll down for english version)
Het was een ironisch toeval dat de opening van de 11e Istanbul Biënnale, samengesteld door What, How & for Whom (WHW), een curatorencollectief afkomstig uit Zagreb, samenviel met de 29e verjaardag van de staatsgreep in Turkije, die ervoor zorgde dat de linkse politiek, mensenrechten, democratie en vrijheid van meningsuiting jarenlang op een zijspoor werden gezet. De Turkse militaire coup uit 1980 heeft de legende van de linkse beweging niet alleen afgekapt, maar ook gemystificeerd. We zullen nooit te weten komen of de bevrijdende invloed van de Turkse Constitutie uit 1961 echt effect zou hebben gehad op de ontwikkeling van de linkse politiek in Turkije.
In de context van de globale economische crisis, stelt WHW voor in navolging van de geëngageerde theatermaker Bertolt Brecht van de belangrijkste vragen binnen de moderne filosofie te herformuleren: ‘what makes humankind alive?’ De indringende wijze waarop WHW de vraagstellingen van deze biënnale presenteert, verwijzend naar de old school linkse traditie van het socialisme en marxisme, fungeert ook als een pijnlijke catharsis ten aanzien van de geschiedenis van de Turkse democratie. Het organiseren van een biënnale gebaseerd op Brechts bewering dat ‘een crimineel een bourgeois is en vice versa’, in een land waar veel mensen werden gestraft en opgesloten omdat ze vochten voor een betere wereld; waar anderen werden opgepakt louter en alleen omdat ze als anarchisten of communisten te boek stonden; waar intellectuelen moesten vluchten alleen omdat ze over Marx of Lenin praatten, is al controversieel op zichzelf.
Deze controverse wordt nog groter als je weet dat de biënnale wordt gesponsord door een van de grootste familiebedrijven uit Turkije, die haar marketingstrategie luister bijzet met de slogan: ‘Koc Holding nodigt je uit voor de Istanbul Biënnale.’ Het dilemma dat ontstaat als gevolg van de discrepantie tussen het statement van de curatoren en de rol van de sponsor is niet alleen interessant binnen de context van Istanbul, maar evenzeer een afspiegeling van de hedendaagse kunstpraktijk die is vastgelopen op de vraag: kan kunst politiek en kritisch zijn, terwijl zij wordt gefinancierd door het bedrijfsleven en haar distributie wordt gereguleerd door de markt?
Zoals in veel snelgroeiende metropolen, heeft ook het nieuwe kapitaal in Istanbul ontdekt dat de cultuurpolitiek een van de beste investeringen is om je positie op de wereldmarkt te verstevigen. In deze situatie waarin het nieuwe kapitaal hongerig is naar succes en bereidwillig om elke kunstorganisatie met internationaal aanzien te ondersteunen voor het vergroten van de naamsbekendheid, is het te berde brengen van het Brechtiaanse, politieke model niet zozeer iets risicovols, maar een noodzakelijkheid. Zeker nu de erfenis van dit (linkse) gedachtegoed al vermarkt wordt in de vorm van Che T-shirts en koffiemokken met het portret van Mao Zedong, om nog maar te zwijgen over de historische cover van Newsweek (februari 2009) met de tekst: ‘We zijn allemaal socialisten’.
Tijdens de persbijeenkomst presenteerde WHW de inhoudelijke en organisatorische structuur van de biënnale als een soort institutionele kritiek die volkomen transparant was over de financiële structuur, het demografische en het sociale profiel van de kunstenaars. Zo’n statement zijn we gewend zijn van kunstenaars maar niet van curatoren, maar het was in deze context de juiste manier om de communicatie met het publiek te openen.
De biënnale vindt plaats op enkele locaties, waaronder Tütun Deposu (Tobacco Warehouse), dat bestaat uit twee tentoonstellingsgebouwen. In het eerste gebouw daagt een lyrische combinatie van de conceptuele werken van Mladen Stilinovic,Vyacheslav Akhunov en Hamlet Hovsepian en het collectief What is to be done?, ons uit de mogelijkheid van een nieuwe avant-garde te overdenken door van andere vormen van verzet te tonen en manieren om de politiek te veresthetiseren. Zoals in de film Chronicles of Perestroika van Dmytri Vilenski waarin het volksverzet in Rusland uit de jaren tachtig in beeld is gebracht. In de volgende ruimte wordt de spanning zichtbaar tussen Cengiz Çekils kranten uit de jaren zeventig, waaruit alle tekst is weggehaald zodat alleen het beeld overbleef, en Jinoos Taghizadehs hologram collages, die Iranese kranten uit de tijd van de revolutie vermengt met beelden uit de westerse kunstgeschiedenis. De kloof tussen deze twee werken wordt opgevuld door het geluid van Taghizadehs video Good Night, waarin Iraanse slaapliedjes uit 1979 te horen zijn. Ook in tijden van oorlog, exploitatie en ellende proberen moeders hun baby’s vrolijk te houden.
De tentoonstelling in het Antrepo gebouw bij de Bosporus heeft een meer didactisch karakter. Er is sprake van een heldere structuur die het publiek makkelijk door de tentoonstelling leidt en die je bij de les houdt, net als je dreigt je aandacht te verliezen. Er zijn enkele werken die de toeschouwer onmiddellijk onderdompelen in hedendaagse, politieke werkelijkheid. Hrair Sarkissians in documentaire stijl gefotografeerde Execution Squares toont stadspleinen in Syrië waar openbare terechtstellingen plaatsvinden. Artur Żmijewski’s film Democracies bestaat uit videobeelden van publieke politieke gebeurtenissen in diverse steden. Ze transformeren de discussie over de openbare ruimte tot een contextueel gevoelige vorm van politieke actie.
De derde locatie van deze editie is de Griekse school (Feriyeköy), die in 2002 werd gesloten door gebrek aan inschrijvingen. Het heeft nu alle trieste kenmerken van een verlaten, stoffig gebouw. De beslissing om de werken te integreren in de context van de school pakt in visueel opzicht erg goed uit. De vrouwelijke psyche in het werk van Nilbar Güneş, Lisi Raskin, Sanja İveković en Ruti Sela & Maayan Amir is een voltreffer die de bezoekers de trappen van de school op laat stormen. Doordat de tentoonstelling hier de persoonlijke momenten uit onze collectieve herinnering weet te raken, wordt ook de sociale kritiek op de hedendaagse maatschappij overtuigender, met als hoogtepunt het werk van Sociéte Realiste en Doa Aly. Vanuit de ramen kijk je over het gras uit, je ruikt de verlaten klaslokalen en ziet de afbeeldingen van Atatürk, de Turkse vlag. Alles in de Griekse school vormt tezamen een real life scenario die de vraag ‘what keeps mankind alive?’ van een ander perspectief voorziet.
De posters van de 11e Istanbul Biënnale werden in de stad geplakt op het moment dat het avondnieuws berichtte over de straatgevechten tussen demonstranten en politie, tijdens de internationale bijeenkomsten van het IMF. Het Brechtiaanse toneel bestond hier uit een echt gevecht waar een aantal ‘acteurs’ ook de prijs voor betaalden. Tegen zo’n de achtergrond zou het juist interessant zijn geweest om echt over een alternatieve vorm van de tentoonstelling na te denken, een subversieve strategie die de hedendaagse politiek binnen zou kunnen dringen. In dat opzicht zou je de biënnale van WHW conservatief kunnen noemen, terwijl de titel veel verwachtingen oproept. Vanwege de compromissen die zijn gesloten kan deze biënnale bekritiseerd worden als een treffend voorbeeld van de neoliberalisering van het marxistische gedachtegoed. Toch is deze biënnale waarin vooral kunstenaars afkomstig uit de periferie, met name de Balkan en het Midden-Oosten, figureren, en die de identiteit van en de discussie over linkse politiek centraal, een goede tentoonstelling. Ze betekent nogal wat in een land waar het nog steeds niet mogelijk is om je een betere wereld voor te stellen zonder hiervoor de prijs te betalen.
Adnan Yildiz is kunstcriticus en curator, Berlijn
-----
ENGLISH VERSION
Opening on the 29th the anniversary of 1980 coup d'état (12 September), that blocked left-wing politics, human rights, democracy and the freedom of speech for many years in Turkey – as an ironic coincidence, and curated by WHW, 'What, How & for Whom' (WHW) Zagreb-based curator collective, the11th Istanbul Biennial proposes to reconstruct the Brechtian stage of politics and aims to reformulate one of the leading questions of modern philosophy, “What makes humankind alive?” in the context of the global economic crises and İstanbul. Slavoj Žižek’s analogy of positioning The Soviet Invasion of Czechoslovakia as the camouflage for the failure of Prague Spring can be possibly borrowed here for the 1980’s Turkish military coup that didn’t only cut off but also mystified the legend of left-wing movement in Turkey; we will never know if the liberating impact of the Turkish Constitution of 1961 was going to provide any long-term effect on the development left-wing politics in Turkey.
WHW’s performative approach of framing the questions of the biennial (referring to the old school politics; Marxism, socialism and left-wing tradition) has also a cathartic potential and a nostalgic pain for the history of Turkish democracy. Having a biennial, which is based on Brecht’s assertion of ‘a criminal is a bourgeois and vice versa’, in a country where many people were kept imprisoned and punished just because they were fighting for a better world; where some others were hunted just because they were labelled as communists or anarchists; where the intellectuals had to escape or were exiled, just because they were talking about Marx or Lenin already provides a controversial discussion platform. A step further, the controversy might look bigger when the biennial is also sponsored by one of the biggest family business monopolies and its PR strategy is based on the emphasis of “Koç Holding invites you to the Istanbul Biennial”… The dichotomy between the statement of the curators and the role of the sponsor (the visual dominance of the logo) is interesting not only within the İstanbul context, but it also reflects the agenda of today’s contemporary art practice that seems stuck on the question of “can art be political and critical at the same time when its production and organization are financed by private economy, and the circulation is bounded by the market?”
As in many ‘becoming cities’, also in İstanbul, the new capital has already discovered that cultural politics is one of the leading fields for investment and can broaden the borders of control in the global competition of branding. Since the new capital is so hungry for success, and ready to support any kind of global art organization for self-branding, bringing the Brechtian stage of politics or the Marxist discourse to the table is not something risky, but maybe a need, or a demand, when the ghosts are becoming a marketing tool, something like a Che t-shirt or a Mao coffee mug, especially after the historical cover of Newsweek; “We are all socialists…” (February Issue, 2009) In their press meeting and publication, WHW presented the institutional, economical and organizational structure of the biennial as a kind of institutional critique transparently displaying the financial structure, demographic and social profile of the artists and contributors as well as the allocation of the resources. We are used to similar statements of institutional critique from the artists, especially in the context of monster exhibitions; but here starting to communicate with the audience through talking about the backstage (the invisible part of) of a biennial as an institutional critique, coming from the curators and available for the audience (also printed in the guide), seems to be the right move…
Tütün Deposu (Tobacco Warehouse) is composed of two exhibition buildings; and the first one seems to develop a conceptually consistent perspective on the question of WHW, especially focusing on the art historical references from Balkans. The waxing lyrical combination of some conceptualist pieces such as Mladen Stilinovic, Vyacheslav Akhunov, Hamlet Hovsepian and “What is to be done?” challenge us with the possibility of another avant-garde, another avant-gardist art history, other forms of resistance and unique languages of aestheticizing the politics. Especially, Dmytri Vilenski’s “Chronicles of Perestroika” that shows demonstrations from Leningrad, Hovsepian’s short films that record simple human actions such as yawning or itching as gestures of everyday life, and Akhunov’s matchboxes that are full of images from his journals and artist books, together form a critical space that Dostoyevsky’s soul meets Marx’s ghost. In the next door, there is a tension between Cengiz Çekil’s newspapers (from 1970’s) that only show images without their texts and Jinoos Taghizadeh’s hologram collages that transforms the Iranian newspapers from the time of the revolution within the Western art history, and the gap between the histories is filled with the sound of Taghizadeh’s video, “Good Night” playing political lullabies about 1979’s Iran… In the age of wars, exploitation, and misery, mothers always try to keep their babies alive and happy. After listening to Stephen Wright, who is defining today through an ontological crisis, or crises of being, in the video piece from Karen Andreassian, the female saints from Jumana Emil Abboud’s series of drawings smoothly start to fall on you, and you feel the need to re-check Jesse Jonas’s “For Mahogany”, a remake of the final scene from Brecht’s opera.
The installation at the Antrepo building, by the Bosphorus, can be considered more pedagogical or didactic; there is a structured pattern that easily takes the audience inside, sometimes leaves on themselves, several times repeats itself, and gets exciting at the point when you lose your attention, so the pattern is strong but there is no rhythm or music inside... There are certain moments when the audience is immediately integrated into the hot spots of contemporary politics, which brings together mostly the recent contemporary documentary languages. Hrair Sarkissian’s “Execution Squares” that displays images of Syrian city squares, where the capital punishment of civil punishment takes place, and Artur Zmijewski’s “Democracies” that is composed of video footage of public political events from diverse cities transform the discussion of public space - inherited from the ninth İstanbul Biennial- into a contextually sensitive form of political action. The theatricality of Etcétera (Errorista)’s installation includes a performative narration inside, Yılmaz Güney meets Sigmund Freud; you feel like ordering a drink, but there’s no bar, waiter or table service around. Trevor Paglen’s “Celestial Objects” maps the satellites over Istanbul sky, whereas Sharon Hayes decodes the political connotations of love, gender and public space in the Istanbul context. Canan Şenol’s animation of Anatolian tales titled as “Exemplary”, Yüksel Arslan’s ‘artures’, Hüseyin Bahri Alptekin’s “Don’t Complain” (even it has been de-contextualized from its original installation, the argument still works due to its oxymoron proposal), Rabih Mroué’s “I, undersigned”, Danica Dakic’s “Isola Bella” and Murtezağolu & Şangar’s “Unemployed Employees” are the pieces that hold the audience in front of them reconstructing a critical stage of politics through their reflexivity and narrative quality.
Like Deniz Palas from 9th İstanbul Biennial and AKM (Atatürk Culture Center) from 10th İstanbul Biennial, the ready-made context of this biennial is the Greek School (Feriyeköy), which was closed down in 2002 due to the lack of students, and now releases all the stories of sadness and the dust of abandonment, through transforming the question of the biennial, “What keeps mankind alive?” into a critical panorama of the Neo-Marxist discourse, referring to the Theory of Reproduction of the Society. The curatorial decisions regarding the integration of the works into the context of the school visibly operate on an efficient level, so the exhibition at the Greek School manifests a critical perspective on how individuals are internalizing the social processes and educational contents by challenging the hidden curriculum. The female psychic rising from the works of Nilbar Güneş, Lisi Raskin, Sanja İvekovic and Ruti Sela & Maayan Amir hit the ground, and besiege the audience on the stairs of the school. Bringing the personal moments of our collective memory to the surface, the exhibition escalates the social critique of contemporary society through education, gender and identity and reaches its peak with Sociéte Realiste and Doa Aly... Looking at the garden through the window; smelling the abandoned classrooms; seeing Ataturk’s handwriting and pictures, Turkish flags and all the other things left from the Greek School provide a real life scenario in order to re-contextualize what keeps humankind live...
The posters from the 11th Istanbul Biennial covered the city when the evening news was broadcasting the street fights between the anti-IMF demonstrators and cops in İstanbul during the international meetings of the IMF. This time, the Brechtian stage was set for a real fight, and some actors paid the cost. By coincidence such a political agenda would be really interesting if it had an alternative form of exhibition making rather than a museum/gallery installation or a subversive strategy that penetrates into the everyday politics. What you see at WHW’s biennial might be considered as conservative, since you expect so much from its title since it whets your appetite, it can be criticized as an example of neo-liberalization of the Marxist language through its compromises and negotiations with new capital. However the exhibition, which is composed of artists coming from the periphery, especially the Balkans and Middle East, works that have a gender issue consciousness, and discussions around left-wing politics is a good one. It also is a big step for a country where it is not still possible to imagine a better world without paying the costs.
